Author :
Abstract
16. yüzyıl Osmanlı sanatlarında yeni üslupların ortaya çıktığı farklı bir dönem olmuştur. Bu dönemde Yavuz Sultan Selim’in saraya getirmiş olduğu sanatkârlar saz yolu üslubunun oluşmasında etkili olmuştur. Farklı kültürler, o döneme ait sosyal etkiler ve Osmanlı saray nakkaşhanesinde çalışan Özbek ve İranlı nakkaşların etkisiyle klasik sanat anlayışının dışında yeni üslupların ve ekollerin oluştuğu zengin bir dönem olmuştur. Osmanlı sarayında kurulan Ehl-i Hiref Hassa Teşkilatı kayıtlarından da anlaşılacağı üzere; motif, desen, kompozisyon ve örneklere bakıldığında klasik dönem Osmanlı saray anlayışının yanı sıra yeni arayışların ve farklı üslupların çalışmalarının yapıldığı aşikardır. 16. yüzyılın Osmanlı sanatları açısından muazzam sanatçıların yaşadığı, yeni üslup ve ekollerin ortaya çıktığı ve tüm sanat dallarına yayıldığı atın çağ olduğu söylenebilir. Şah Kulu önderliğinde saz yolu üslubu yeni bir üslup olmakla kalmamış, tüm sanat dallarına yön vermiş önemli bir üsluptur. Osmanlı tezhip sanatında Şah Kulu’nun başında bulunduğu saray nakkaşhanesinde saz yolu üslubu ilk defa ortaya çıkmış, gelişmiş ve ilk önce tezhip ve kitap sanatlarında örneklerini vermiştir. O kadar çok sevilmiş ve benimsenmiş ki daha sonra çini, kalem işi, kumaş ve halı gibi birçok sanat alanında beğeniyle uygulanmıştır. Osmanlı Tezhip sanatında sıklıkla örneklerine rastlanan saz yolu üslubu içerisinde yer alan kalem-i siyahi üslubundaki örnekleri incelemek çalışmanın temel noktasını oluşturmuştur. Araştırmada özel koleksiyonlarda ve müzelerde bulunan saz yolu üslubunda yer alan “siyah kalem” üslubu tasvirleri ve tezhip örnekleri incelenerek kompozisyon ve desen özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu makalede, saz üslubu örneklerinin Geleneksel Türk Sanatlarına olan etkisi delalet edilecektir Osmanlı tezhip sanatındaki Saz yolu üslubundaki tasvir örnekleri incelenecek, ifadeler konu ile ilgili görsellerle desteklenecektir. Saz yolu üslubunun tezhip, süsleme alanındaki gelişimine dikkat çekilecektir.
Keywords
Abstract
The 16th century marked a distinct period in Ottoman art, characterized by the emergence of new styles. During this time, the artists brought to the palace by Yavuz Sultan Selim played a significant role in the development of the saz-style. It was a rich period in which new styles and schools emerged outside the classical understanding of art, influenced by different cultures, the social influences of the period, and the Uzbek and Iranian painters working in the Ottoman palace workshop. As can be understood from the records of the Ehl-i Hiref Hassa Organization established in the Ottoman palace, it is clear that, when looking at motifs, patterns, compositions, and examples, new explorations and different styles were being worked on alongside the classical Ottoman palace understanding. It can be said that the 16th century was a golden age for Ottoman arts, with the emergence of great artists, new styles and schools, which spread to all branches of art. The saz yolu style, led by Şah Kulu, was not only a new style but also an important style that influenced all branches of art. In Ottoman tezhip art, the saz yolu style first emerged and developed in the palace workshop headed by Şah Kulu, initially providing examples in tezhip and book arts. It was so beloved and embraced that it was later enthusiastically applied in many art fields such as ceramics, penwork, textiles, and carpets. The main focus of this study is to examine examples of the kalem-i siyahi style within the saz yol style, which is frequently encountered in Ottoman illumination art.
