Author :
Abstract
Tipomorfoloji, kentsel ve mimari mekânların oluşum ve dönüşüm süreçlerini ya-pı tipleri ile kentsel doku arasındaki ilişkiler üzerinden inceleyen kuramsal ve analitik bir yaklaşımdır. Günümüzde hızlanan kentleşme, mekânsal kimlik kay-bı ve plansız gelişim gibi sorunlar karşısında, kentsel çevrenin fiziksel ve tarihsel yapısının anlaşılmasına yönelik tipomorfolojik yaklaşımlar önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de tipomorfoloji alanında üretilen lisansüstü tezle-rin gelişim seyrini, tematik ve kuramsal yönelimlerini, kullanılan araştırma yön-temlerini ve mekânsal odaklarını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, Yükseköğre-tim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında farklı anahtar kelimeler kullanıla-rak gerçekleştirilen tarama sonucunda elde edilen kayıtlar veri temizleme ve eleme süreçlerinden geçirilmiş ve 2004–2026 yılları arasında tamamlanan 38 ben-zersiz lisansüstü tez bibliyometrik ve içerik analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Bulgular, tipomorfoloji alanındaki lisansüstü üretimin özellikle 2024–2025 yılla-rında yoğunlaştığını; tezlerin ağırlıklı olarak yüksek lisans düzeyinde ve Türkçe olarak üretildiğini göstermektedir. İçerik analizi sonuçları, çalışmaların başlıca ta-rihsel değişim, planlama, kimlik analizi, kentsel dönüşüm ve koruma temaları etrafında şekillendiğini; kent ve yapı ölçeklerinin öne çıktığını ortaya koymakta-dır. Karşılaştırmalı analiz ve tarihsel harita analizi en sık kullanılan araştırma yöntemleri arasında yer alırken, İngiliz ve İtalyan morfoloji ekollerinin kuramsal çerçevede belirgin bir ağırlığa sahip olduğu görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de tipomorfoloji alanındaki akademik üretimin mevcut durumunu, geli-şim eğilimlerini ve araştırma yönelimlerini sistematik biçimde ortaya koyarak alanın gelecekteki araştırma gündemine ilişkin bir çerçeve sunmaktadır.
Keywords
Abstract
Typomorphology is a theoretical and analytical approach that examines the forma-tion and transformation of urban and architectural spaces through the relations-hips between building types and urban fabric. In the context of accelerating ur-banization, spatial identity loss, and unplanned development, typomorphological approaches have gained increasing importance for understanding the physical and historical structure of the built environment. This study aims to identify the developmental trajectory, thematic and theoretical orientations, research methods, and spatial foci of graduate theses produced on typomorphology in Türkiye. To this end, records retrieved from the National Thesis Center of the Council of Hig-her Education using various keywords were subjected to data cleaning and scree-ning procedures, resulting in a final dataset of 38 unique graduate theses comple-ted between 2004 and 2026. The theses were analyzed using bibliometric and con-tent analysis methods. The findings indicate that graduate research on typomorp-hology has particularly intensified in 2024 and 2025, with theses predominantly produced at the master’s level and in Turkish. The content analysis reveals that the studies primarily focus on themes such as historical change, planning, identity analysis, urban transformation, and conservation, while the urban and building scales emerge as the predominant spatial scales. Comparative analysis and histo-rical map analysis are among the most frequently employed research methods, while the English and Italian schools of urban morphology have a notable presen-ce in the theoretical frameworks of the theses. Overall, this study systematically identifies the current state, developmental trends, and research orientations of academic production on typomorphology in Türkiye and provides a framework for the future research agenda of the field.
Keywords
typomorphology, urban morphology, systematic analysis, bibliometric analysis, postgraduate theses
