Author :
Abstract
Türkiye’de somut olmayan kültürel miras unsurlarından biri olan toprak pilekilerin yapım ve kullanım aşamalarını halen Artvin ilinde görmek mümkündür ancak bunlar son örneklerdir. Geleneksel halk bilgisine dayalı olarak toprağın şekillendirilmesi ile ortaya çıkan bu mutfak kültürü unsuru, Kuzeydoğu Anadolu’da Artvin’in Ardanuç, Yusufeli, Şavşat ve Ardahan’ın Posof ilçelerinde gelişmiştir. Bu çalışmada; Ardanuç ve Yusufeli ilçesinde toprak pilekilerin imalatı yerinde gözlemlenerek doğal çevreyle ilişkileri bağlamında kültürel ekolojisi incelenmiş ve sürdürülebilirliği için kırsal turizm faaliyetlerinin etkili olabileceği savunulmuştur. Çalışmada, yerel ekoloji olarak geleneksel toprak bilgisi, toprak pilekinin yapım süreci, toprak pilekide ekmek pişirmede kullanılan etnobotanik bilgi ve bu özgün deneyimin kırsal turizm faaliyetlerine nasıl dahil edilebileceği ele alınmaktadır. Araştırmada katılımlı gözlem yöntemiyle pileki yapımı deneyimlenerek pileki kültürüne hâkim olan kadınlar ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Katılımcıların ifadelerinden; pilekilerin kırsal yaşamda ve yemek kültüründe çok önemli yeri olduğu, gelişim ve sürdürülebilirliğinde göç ve nüfusun etkili olduğu, kültürde unutulmayan bir lezzet kaynağı olarak hatırlandığı sonucuna varılmıştır. 2025 yılı itibarıyla, araştırma sahasında pileki yapımının devamlılık göstermediği, ancak ailelerin kendi kullanımları için nadiren pileki yaptıkları görülmüştür. Ayrıca, pilekilerin doğal malzemeden yapılmaları, geri dönüştürülebilir olmaları, yemek ve ekmek kültüründe özgün bir lezzet sunmaları gibi özellikleriyle yerel halkın gözünde hâlâ değerini korumuş olup, iyi hazırlanıp kaliteli sunum yapıldığı takdirde pileki yapımı ve pileki kaplarında pişirilen yiyeceklerin tadımı yerli ve yabancı turistler için dikkat çekici bir deneyim olmaktadır.
Keywords
Abstract
The making and use of earthen pileki pots (Clay circular pots), one of Türkiye’s intangible cultural heritage elements, can still be observed in Artvin province, though these are the last surviving examples. In Northeastern Anatolia, this culinary culture, emerging from shaping clay based on traditional folk knowledge, developed in the districts of Ardanuç, Yusufeli, and Şavşat in Artvin, and Posof in Ardahan. In this study, the on-site production of earthen pileki pots in Ardanuç and Yusufeli district was observed, and their cultural ecology in relation to the natural environment was examined to assess how rural tourism activities could contribute to their sustainability. The study examines traditional soil knowledge as local ecology, the process of constructing an earth oven, the ethnobotanical knowledge used in baking bread in it, and the potential for incorporating this unique experience into rural tourism activities. Throught participatory observation, the pileki-making process was directly practiced, and in-depth interviews were conducted with women knowledgeable in the pileki culture. Based on the participants; statements, the findings suggest that pilekis hold a significant place in rural life and culinary culture, that migration and demographic changes have influenced their development and sustainability, and that they are remembered as a cherished source of flavor in the culture. As of 2025, it has been observed that pileki production is no longer carried out in the research area, but families occasionally produce earthen pileki pots for their own use. Moreover, because they are made from natural materials, recyclable, and provide a distinctive flavor in bread and food culture, pilekis still retain their value in the eyes of the local people. If well-prepared and effectively presented, both the making of pileki pots and the tasting of foods cooked in them could be a remarkable experience for domestic and international tourists.
