ISSN:2149-9225

BÂKÎ’NİN ŞİİRLERİNDE BERÂAT-İ İSTİHLÂL SANATI


Klasik Türk edebiyatı, özellikle XVI. yüzyıldan sonra, anlamla birlikte söyleyiş ve estetiğin önemli olduğu hatta çoğunlukla söyleyişin anlamın önüne geçtiği bir edebi gelenek oluşturmuştur. XVI. yüzyıl klasik Türk edebiyatının önemli şairlerinden biri olan Bâkî de şiirlerinde ses, söyleyiş ve üslup özelliklerine fazlasıyla dikkat göstermiş bir şairdir. Bâkî’nin şiir üslubu çoğunlukla süslemeli ve estetik bir yapıya sahiptir. Ritim ve ahenk kullanımının çok başarılı olduğu şiirleri, Bâkî’nin bir ses ve söyleyiş şairi olduğunu ortaya koyar niteliktedir. Bâkî’nin şiirlerinde sıklıkla başvurduğu söyleyiş özelliklerinden biri de “berâat-i istihlâl” olarak bilinen şiire çarpıcı bir üslup ve dikkat çekici bir ifade ile başlama tekniğidir. Bu dikkatele incelenen Bâkî Dîvânı’nda yer alan incelemeye esas alınan şiirlerde, gelenekli Osmanlı şiirinin belagat unsurları ile şiir dilinin kendine has birtakım uygulamaları vasıtasıyla berâat-i istihlâl sanatına örnek oluşturabilecek girişlerle başladığı görülmektedir. Bâkî’nin şiirlerinin matla beyitlerinde berâat-i istihlâl sanatını oluşturmak için kullandığı yöntemler ise cümle başı edatları olarak adlandırabileceğimiz seslenme (nidâ) edatlarının kullanımı, seslerin ahenk oluşturacak şekilde seçilmesi yani aliterasyon (ünsüz tekrarı) ve asonans (ünlü tekrarı) uygulamaları, benzerlik ilişkisi içeren sözcüklerin seçimi (tenasüp, iham, leff ü neşr), soru sorma tekniği (istifhâm), yüklem içermeyen isim cümleleriyle oluşturulmuş söz dizimi uygulamalarıdır. Bu çalışmada, Bâkî’nin Türkçe Dîvânı’nda yer alan şiirlerinde berâat-i istihlâl sanatının nasıl ve hangi yöntemlerle kullanıldığı incelenecektir.


Anahtar Kelimeler


Klasik Türk şiiri, Bâkî, berâat-i istihlâl.

Yazar: Sevda ÖNAL KILIÇ -
Sayfa Sayısı: 81-90
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/kesit.19.23247
Tam Metin:
Kesit Akademi
E-Mail Aboneliği

E-Bülten'e abone olarak güncel haberlerin mailinize gelmesini sağlayabilirsiniz.

© Copyright Asos Eğitim Bilişim Danışmanlık / Akademik İletişim . Tüm Hakları Saklıdır.